IN ZUT DAM HI

[ 27 June, 2010 | 5 comments ]

Tunlai Computer Age-ah pawh zutthiam, hmetthiam tih ang vel hi kan la ngah a. He thil hi hnam tinin hmanlai atanga an lo tih dan a ni a. Damdawi leh Doctor awm lohnaah phei chuan an pawimawh em em thin a ni. Mahse Mizote hi kan tih lam ti chiam mai, a dik leh dik loh pawh ngaihtuah lova pan ruak ruak mai kan ni a. Tunhma deuh 2003 bawr vel pawh khan vanah Isua ang an hmu, chumi inah, bangah, banah Isua lem a awm an ti a, an en luih luih kha kan la hria ang a. Khatih lai khan kei chuan ka ngaihtuah vang vang a, “Pathian hi a inlar duh a nih chuan a mite hnenah a inlar tur a ni, mi bang leh ban a lo bet mai mai tawk lek Pathian niin ka hre thei lo a. Ka Pathian ve chu hetianga mi banga bet mai mai chi a ni ve lo...” ka ti thin.

Khing ang deuh khian ruhhmetthiam leh zutdamthiam inti hi kan ngah mai. A tam ber lah hi Pathian thu nen, Pathian hnen atanga an dawn ni awm takin tawngtainate an han hmang a, i ruh a pelh a nih hi an tih te hi an lo kal a, X-Ray kan han la a, a tliak a lo ni si thin a. Tawngtai hi a tha lo ka ti lova, mahse ruh pelh leh tliak hre hrang lo Pathian hi chu biak tlakah ka ngai lo. Chuvangin zut dam thei tak takte chu an awm, Pathianin talent a pekte an ni. Ruh pelh leh tliakte phei chu thiam vak tur a awm lo, en reng reng pawhin a hriat theih mai a, mahse miin Pathian hming an lam tawh chuan sawisel theih loh/chi lohah kan ngai tlat a thin hi a ni. Hei vang hian zutdamthiamin an tih dik loh, zai that ngai hi kar khatah mi 2/3 kan hmu ziah a ni.

Chuvangin talent nei Pathianin a pek tak tak neite chu han chibai la, an kut hi a sa em em mai a ni. Tin, elh leh herh leh na lutuk a ti chiam chiam hian an rinthuin an ti a ni ber. Zutdamthiam tak tak chuan an khawih na lutuk ngai lo. Hetiang hi a nih avangin mahni finna hmang ve a, a dik em? tih chi a ni em? tih hi hriat ve tum tur a ni. Zutdamthiam chu an awm teh meuh mai, Pathian thilpek a ni miau a.

Contractor hna thawk tha Chawimawina

| 1 comments ]

Branch YMA OB-te pawh lo ni tawh a, tuna VC member ni mek Pu Rothuamliana s/o Israel Sangkunga (L) New Market chu Thenzawl-a Tourism Dept. building a sak mek chu YMA ten Thenzawla Contractor hna thawk tha ber tiin June 15, 2010 (YMA Day) khan Chawimawina thuziak an hlan hetiang mi Dawrpui in kan nei thin hi kan chhuang em em a ni.

Pu Hrangkunga kan chan ta

| 0 comments ]

Pu Hrangkunga kum 68, New Market (Bazar Quarter) chu June ni 25, 2010 (Zirtawpni) tlai lam khan Cancer natna avangin a boral. A tuk June ni 26 (Inrinni) chhun dar 12 khan Dawrpui Thlanmualah vuiliam a ni a. Amah hi Salvation Army a ni.

Awareness Campaign on Meat Hygiene

| 0 comments ]

AH & Vety Department leh Dawrpui Branch YMA tang dun chuan 23rd June 2010 10:00 AM khan Dawrpui School Hall-ah “Awareness Campaign on Meat Hygiene’’ an nei a, veng chhung NGO aiawh hrang hrang atangin mi 43 zetin he hun hi an hmanpui a ni. Vety Dept lam atang hian Dr Engkunga, MV Sc. chu Team Leader a ni a, Resource person atan Dr Lalrotluanga Sailo, Dr Lalfamkima leh Dr Lalrinawma Khiangte te an lo kal a ni. Vety Dept chuan Aizawl khawpui hmun 10-ah Sathianghlim zawrhna dawr siam a tum a, he Campaign, “Meat Hygiene” in a tum ber chu Sathianghlim leh Hrisel mitin tana buatsaih a ni. Zirhona-a an sawi tlangpui i han thlir teh ang.
Meat composition :
Sa kan tihah hian Water-75%, Protein-19%, Fats-2.5%, Carbohydrates-1.2%, Non-protein Nitrogen-1.65%, Minerals-0.65%, Vitamins-0% te a tel.
Sa ei thatnate :
Thlai lam ai mahin sa hian protein a ngah a, mihring taksain a siam chhuah theih loh ‘chi’ essential amino acids an tih pawh a awm kim a ni. Sa thau hian taksa a tilum a, pum a ti ruak har bawk a, chakna pawh a pe hnem a ni. Sa hian VitaminB complex a pai tam hle. Taksa hnathawh (metabolism) pawh nasa takin a thanpui a ni. Sa hi a tuiin, chaw ei te pawh a tih tui phah thin.
India rama sa kan tharchhuah :
India ram hi khawvelah Sa thar chhuak hnem 8- na a ni a, chu chu khawvel sa thar chhuah zawng zawng za zela 2(2%) chauh a ni. India ramin kum khata thar chhuah zat chu 6.04 Million Tonnes a ni. A thar chhuah zawng zawng zinga 63% hi Kel, Beram leh Bawngsa a ni a,37% hi Ar leh Vawksa atangin a ni. 5) Nitina mipakhat sa ei dan chu 14g chauh a ni, chutih lai chuan ICMR recommendation chu 34g/h/day a ni.(source:FAO 2004)
Mizorama sa kan tharchhuah :
Mizorama kan sa talhte an rih dan tlangpui chu hetiang hi a ni : Bawng - 115 kg, Lawi -133 kg, Sial -134 kg, Arsa - 2.7 kg, Vawk - 95 kg, Kel - 9 kg. a ni.
Sa thar chhuahte hi a tam dan indawtin :
Vawksa : 63%(7894 tonne)
Bawngsa : 18%(2201 tonne)
Arsa : 18%(2236 tonne)
Kelsa : 78 tonne
Lawisa : 39 tonne
Sial : 39 tonne
Mizorama chhunga kum khata sa talh zat 12480 tonnes a ni a, nitina sa kan talh/eiral dan chu : Ar - 2266 nos, Vawk - 226, Kel - 23, Bawng - 52 a ni a, Lawi leh Sial te chu nitin 1 aia tlem talh ang a ni.
Ran atanga mihringin natna/hri kan kai theih te (Zoonosis) :
1) Bacterial Zoonosis:Leptospirosis, Tuberculosis, Antrax etc. 2) Viral Zoonosis:FMD, BVD etc.
3) Parasitic Xoonosis:H.Cyst, Cysticercosis etc.te an ni.

Sa thianghlim kan neih theina tura tulte :
Sa talhna hmun, hmanrua leh a vel chu fai taka enkawl tur a ni. Sa talh turte kan phurh naah pawh fimkhur leh thianghlim taka enkawl bawk tur a ni a, an hah lutuk laia talh chuan a sa a mawi loin a tui loh phah thei bawk a ni. Meat Inspector ten ran talh tur chu talh a nih hmain a hrisel leh hrisel loh an en hmasa (Ante-mortem examination) tur a ni. Ran talh a nih tawh hnuah pawh Meat Inspector te’n ran talh chu a sa a hrisel leh hrisel loh (Post-Mortem Examination) an en leh vek tur a ni. Sa hrisel lo chu an paih(condemned) tur a ni a, a hriselte chauh chu zawrh tura buatsaih tur a ni. Satalhtute (butcher) pawh mi hrisel tha tak an ni bawk tur a ni.
Sa vawn that dan (preservation)
Sa hi a hnuai tarlan ang hian dahthat theih an ni :-
1) Sa rep (smoking)
2) Tawihthei lova siam(curing) : Chi, chini, nitrates.
3) Ni sa-a pho (sunlight)
4) Dah vawh (chilling) : 4+/-1 C-ah hian i 3atanga ni 7 inkar chhung a lo berah pawh a dahthat theih a ni.
5) Dah vawh (freezing) : 18 to -25 C- ah thla 6 atanga kum 1 a dah that theih a ni.

NPSS Zirtirtu Camp

[ 21 June, 2010 | 2 comments ]

June ni 17 - 19 (Thu-Sat) chhung khan Dawrpui Kohhran Naupang Sunday School Zirtirtute chuan Agape Camping Centre, Durtlangah Camp an nei a. Zirtiritute an kal tha hle a, 106-ah 82 an lut thei a ni. He Camping-ah hian Speaker atan Rev. Chanchinmawia chu hmangin Councellor 5 ten an riah chilh bawk a ni.

Mit malh & Color blind

[ 20 June, 2010 | 1 comments ]

Mitmalh kan tih mai hi ‘night blindness’ an ti a, naupang (puiltingah pawh)-ah an awm tam bik a. Tlai thim tan tir, unau hmelhai vel lai hian khua an hmu fiah lo em em thin. Heng ho hi Vitamin A tlakchham vang a ni a. Tin, ka chhung te, lei sirte leh a vel pilh/na nei deuh rengte hi Vitamin A tlakchham vang hian a awm duh. Mizote hi mahni a damdawi ei mai ching kan nih avangin tam takin ka chhung pilh leh na hi pumpui tha lo vang niin an ring tlat a. Mahse a ni lo, Vitamin A leh C leh Folic Acid tlakchham vangte a ni ber zawk.

Chuvangin, pumpui damdawi naupang ei tir vak maite hi chin loh a tha. An ka chhung a na deuh reng a nih chuan khing damdawi khi eitir ve mai a tha. Tul lova naupang te te pumpui damdawi pek reng hian thil tha lo a siam zawk thei a. Heng ang hrang hrang hi dawra damdawi kher lo pawh ser thur te, serthlum te leh thei lam chi te ei tam tir a tha.

Tin, Color blindness hi naupang tam tak mit buaina a ni fo a. Heng ho hian rawng hring leh sen leh pawl hi an hmu hrang thei lova, mit hah deuhin an en a, luna te, luhai te alo awm phah thin a. Tunlai changkang tak Mobile phone hun tawhah hian Engineer-ho hian color blindness-te hi an ngaihtuah tel ve lo a ang hle. Handset hmai (Screen) reng reng rawng hring, sen leh pawl lam hlir an rawn hmang hi chu hriat chhuah hun nei ve se ka ti hle. Color blindness nei tan chuan black & white emaw a eng te en a nuam a. Naupang tam tak mit tihah chi deuh hlir mai Mobile Phone Company-ho hian an siam reng mai chu a nih hi! Heng avanga mit entir leh buai hi an tamin ka ring a ni.

Keimah hian color blindness ka neih avang hian handset nazawng hi ka hmang thei tlat lo; Mahse hemi hre silo a a changkang mit ngeih si loh kan lei tun tun reng mai a nih hi! Hetiang hi kan nih avangin mahni mil tur thil lei leh hman a tha ber. Handset kekawrah kan ak tlat a, a paina hman loh hi intih changkanaah kan ngai a nih chu. Tleirawl leh nu leh pa a paina nei duh awm ta reng reng lo mai hi nupui pasal an neih hunah an la hre mai ang. Naupai tan tir te tan hlei hlei a hlauhawm. Chuvangin, mahni him damna tur leh man to silo te hi kan ngaihtuah a ngai ta. Mimal hriselna kan ziah teuh tawhte kha zawm i tum hram hram ang u.
- Dr Thangchungnunga, MS (Ortho)